အာခိမိဒိ...ဂရိ ပညာရွင္(ဘီစီ ၁၈၇-၁၁၂)

အာခိမိဒိ

          ကြ်န္ေတာ္တို႕ ေက်ာင္းေတြမွာ သခ်ၤာပညာသင္တဲ့အခါ ဂ်ီေၾသာေမၾတီ ဘာသာရပ္ကို သင္ၾကားရင္း ပိုက္သာဂိုရပ္ သီအိုရီဆိုတာကုိ စတင္ ရင္းႏွီးခြင့္ရပါတယ္။  ဒါေပမယ့္ ပိုင္သာဂိုရပ္ဆိုတာ ဘယ္သူမွန္းမသိတာ ကြ်န္ေတာ္ ၈ တန္းေက်ာ္ေလာက္အထိပါ။  ဆရာမကိုေမးေတာ့ ပိုင္သာဂိုရပ္ဆိုတာ ဂရိက သခ်ၤာပညာရွင္တဲ့။  သူက ဘယ္လိုလူမ်ိဳးလဲ ဆက္ေမးေတာ့ စာဆက္သင္စရာရွိတာနဲ႕ ဒီမွာတင္ အဆံုးသတ္သြားပါတယ္။   ေက်ာင္းေတြမွာက သခ်ၤာဆို သခ်ၤာတစ္မ်ိဳးဘဲသင္ေလေတာ့ ဘာေၾကာင့္ ဒီလူၾကီး ဒီလိုေတြထြင္ရတယ္ ဆိုတာကို အရမ္းစိတ္၀င္စားခဲ့ရပါတယ္။  ေနာက္ပိုင္း စိတ္၀င္စားလို႕ ဟိုစာအုပ္ ဒီစာအလုပ္ေတြကို ေလွ်ာက္ဖတ္ ေလ့လာေတာ့မွ ရာဇ၀င္ေတြကို သိရွိလာခဲ့ရတာပါ။  ပိုက္သာဂိုရပ္စ္ ေက်ာင္းေတာ္အေၾကာင္း၊  သခ်ၤာပညာနဲ႕ ဘ၀ရဲ႕ ပန္းတိုင္ကို ဆြတ္လွမ္းမယ္လို႕ ယူဆခဲ့ၾကတဲ အဲ့ဒီေခတ္က လူေတြအေၾကာင္း၊ အေတြးအေခၚကို မည္မွ်တန္ဖိုးထားခဲ့ၾကတယ္ဆိုတဲ့အေၾကာင္းေတြကို သိရွိလာခဲ့ရပါတယ္။  ေသးလ္စ္၊ ပုိင္သာဂိုးရပ္စ္၊ ဟီရာ ကလီတပ္စ္၊ ပါမင္နီးဒက္စ္၊ ဒီမိုကရီတပ္စ္၊ ဆိုကေရးတီး၊ ပေလတို၊ အဲရစ္တုိတယ္ စတဲ့ အေတြးအေခၚပညာရွင္ေတြ၊ သဘာ၀ကိုေလ့လာတဲ့ သခ်ၤာ၊ သိပၸံ ပညာရွင္ေတြရဲ႕ ဘ၀ပံုရိပ္ေတြနဲ႕ ထိေတြ႕ခြင့္ရခဲ့ပါတယ္။  ဒီအထဲမွာေတာ့ ကြ်န္ေတာ္ အၾကိဳက္ဆံုး ကြ်န္ေတာ့္ သူရဲ႕ေကာင္းၾကီး အျဖစ္အျမဲတမ္း အျမင္အာရံုထဲမွာ ေပၚေပၚလာတာကေတာ့ အာခီမိဒိ ပါ။

          သူ႕ရဲ႕ ထိုအခ်ိန္က အံမခန္းတည္ထြင္မႈ႕ေတြကို အထင္ၾကီးေလးစားတာလည္းပါတယ္၊  ေနာက္တစ္ခု က သူ႕ရဲ႕ တည္ထြင္မႈ႕ေတြဟာ လက္ေတြ႕နဲ႕ နီးစပ္တာလည္းပါတယ္၊  အေရးအၾကီးဆံုးအခ်က္က သူ႕ရဲ႕ အသိပညာနဲ႕ သူ႕ႏုိင္ငံကို သူတတ္စြမ္းသမွ် ကာကြယ္ခဲ့တာပါ။  အဲ့ဒီအခ်က္က ကြ်န္ေတာ္ သူ႕အေပၚကို အထင္ၾကီးေလးစားရတဲ့ အခ်က္ကေလးပါ။ 

          အာခိမီးဒိကို ခရစ္မေပၚခင္ ၂၈၇ ဘီစီမွာ ယခု အီတလီႏုိင္ငံ၊ ယခင္တုန္းကေတာ့ အဲ့ဒီေဒသေတြ အစိတ္စိတ္အမႊာမႊာကြဲေနတဲ့ အခ်ိန္မွာေမြးဖြားခဲ့တာပါ။  သူေမြးဖြားတဲ့အခ်ိန္တုန္းက သူ႕ဇာတိဟာ စစ္စလီကြ်န္းရဲ႕ ဆိပ္ကမ္းျမိဳ႕တစ္ျမိဳ႕ျဖစ္တဲ့ ဆုိင္ရာကုစ္မွာ ေမြးဖြားခဲ့တာပါ။  အဲ့ဒီအခ်ိန္တုန္းကေတာ့ ဆစ္စလီကြ်န္းကို မက္ဂ္နာ ဂရာစီယာက သိမ္းပိုက္ထားတဲ့ အခ်ိန္ပါ။  သူ႕အေဖဟာ ဖီးဒီးရပ္စ္ ျဖစ္ျပီး နကၡတ္ေဗဒ ပညာရွင္ျဖစ္တယ္လို႕ဆုိေပမယ့္ သူ႕အေၾကာင္းကေတာ့ ဘယ္သူမွ မသိၾကေတာ့ပါဘူး။  အဲ့ဒီေခတ္တုန္းက စာရြက္ေတြ ေက်ာက္သင္ပုန္းေတြ မေပၚေသးေတာ့ အာခိမီးဒိ ဟာ ဖုန္ေတြ၊ သဲေတြ ေျမၾကီးေပၚမွာ စတဲ့ ေရးျခစ္လို႕ရတဲ့ မ်က္ႏွာျပင္ေတြေပၚမွာ သူ႕ရဲ႕ ဂီၾသေမၾတီ ပံုေတြကိုေရးဆြဲျပီးေတာ့ တစ္ေနကုန္စဥ္းစားခန္း၀င္ခဲ့ပါတယ္။  တစ္ခါတစ္ေလမွာ သူဟာ စားဖို႕ကိုေတာင္ေမ့ေနျပီးေတာ့ တစ္ခါတစ္ရံ သူ႕ကုိယ္ေပၚမွာလည္း ေရမခ်ိဳးခင္အထိ ပံုေတြ ေရးဆြဲတတ္ေသးတယ္လို႕လည္း ဆိုပါတယ္။ 

          အာခိမီးဒိရဲ႕ အထင္ကရ ေတြ႕ရွိမႈ႕တစ္ခုက အာခိမီးဒိ ၀ိေသသပါ။  ဒါကို ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားလည္း ၾကားဖူးၾကမွာပါ။  ဘုရင္ျဖစ္သူ ဟီရိုဟာ ကို ေရႊပန္းထိန္ဆရာက ေရႊသရဖူဆက္ေတာ့ ဒီသရဖူထဲမွာ အျခားေသာ သတၱဳေတြ (ဥပမာ ေငြသတၱဳ)မ်ား ပါေလသလားလို႕ ဘုရင္မင္းျမတ္က သံသယရွိေတာ့မူေလေတာ့ အာခိမီးဒိကို စစ္ေဆးေစပါတယ္။  ဘုရင္မင္းျမတ္ရဲ႕ သရဖူျဖစ္ေနေတာ့ အရည္က်ိဳျပီး စစ္လို႕ကလည္းမရ၊  ခ်ိဳးဖဲ့ျပီး စစ္ၾကည့္လို႕ကလည္းမရနဲ႕ အေတာ္အခက္ေတြ႕တယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။ အာခိမိဒိဟာ သရဖူကို အလွ်ား အနံ အျမင့္ေတြ အသံုးျပဳျပီး သရဖူရဲ႕ ထုထည္ကို ရေအာင္တုိင္း ေရႊရဲ႕ ထုထည္နဲက အခ်ိဳးခ်ၾကည့္ ဒါဟာလည္း နည္းမွန္လမ္းမွန္ မဟုတ္ျပန္ပါဘူး။  ၾကံရာမရတဲ့အဆံုး ေရခ်ိဳးေနရင္းနဲ႕ သူေရကန္ထဲကို ၀င္လိုက္တဲ့ အခ်ိန္မွာ ကန္ကထ ေရေတြ အျပင္ကို လွ်ံက်သြားရာကေန သူ႕ရဲ႕ နာမည္ေက်ာ္ အာခိမီးဒိ ၀ိေသသကို ေဖာ္ထုတ္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။  အာခိမီးဒိဟာ အဲ့ဒီအခ်ိန္တုန္းက ေပ်ာ္လြန္းလို႕ “Eureka!” “Eureka!” လို႕ ေအာ္ဟစ္ ျပီး လမ္းေပၚကို အ၀တ္အစားမပါပဲ ထြက္ေျပးခ့ဲတယ္အထိ ၀မ္းေျမာက္၀မ္းသာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။  “Eureka!” ဆိုတာက ဂရိလို “ငါေတြ႕ျပီ” လို႕ သူ႕ရဲ႕ အာခိမီးဒိ ၀ိေသသဟာ ကြ်န္ေတာ္တို႕ သေဘၤာေလာကမွာ အေျခခံတစ္ခုပါ။  ဒါကိုမွ သူမေဖာ္ထုတ္ႏုိင္ခဲ့ရင္ ဒီသေဘာတရားကိုသိဖို႕ ကြ်န္ေတာ္တို႕ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ဘယ္ေလာက္အထိ ေစာင့္ဆုိင္းရဦးမယ္မသိပါဘူး။  အာခိမီးဒိ ၀ိေသသကို အေသးစိတ္ဖတ္ခ်င္ရင္ေတာ့ ကြ်န္ေတာ့္ရဲ႕ ေဟာဒီေနာက္ထပ္ ဘေလာ့ဂ္ကို သြားဖတ္ၾကပါ။

          ေနာက္ထပ္သူတည္ထြင္ခဲ့တာကေတာ့ ကုတ္ သေဘာတရား(Principle of levers) ျဖစ္ပါတယ္။   ဆိုလိုတာက အရာ၀တၱဳႏွစ္ခုရဲ႕ေလးခ်ိန္ဟာ အကြာအေ၀းေပၚမူတည္ျပီး တူညီႏုိင္တယ္ဆိုတာကို အေျချပဳပါတယ္။  ကြ်န္ေတာ္တို႕ ယခုေခတ္ ကေလးကစားကြင္းမွာ ျမင္ေတြ႕ႏုိင္တဲ့ စီးေဆာ သေဘာပါ။  ဒါကိုမူတည္ျပီးေတာ့ Moment ေတြကို တြက္ခ်က္ယူႏုိင္ပါတယ္။  ဒါကို အေသးစိတ္ၾကည့္ခ်င္ရင္ေတာ့ ေဟာ့ဒီမွာ ၾကည့္ပါ။  ဒါကို ေတြ႕ရွိေတာ့ အာခိမီးဒိက ငါ့ကို ေနရာတစ္ေနရာသာေပးပါ၊ ကမၻာၾကီးကို ေရႊ႕ျပႏုိင္တယ္လို႕ ဟစ္ေၾကြးခဲ့ပါတယ္။  ဒါဟာ ကုတ္ သေဘာတရားအရေတာ့ ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။

ကဲထားပါေတာ့ အဓိကက သူ႕ရဲ႕ ေတြ႕ရွိခ်က္ေတြဟာ သူရဲ႕ အင္အားနည္းပါးလွတဲ့ သူ႕ကြ်န္းကေလးကို ရန္သူေတြျဖစ္တဲ့ ေရာမ စစ္သည္ေတြရဲ႕ တုိက္ခုိက္မႈ႕ကို ၂ ႏွစ္ၾကာေအာင္ ရြပ္ရြပ္ခြ်ံခြ်ံ ကာကြယ္ေပးႏုိင္ခဲ့တာပါ။         ထိုေခတ္က ဆုိင္ရာကုစ္ရဲ႕ သေဘၤာေတြဟာ က်န္တဲ့ ႏုိင္ငံေတြ မတည္ေဆာက္ႏုိင္ေလာက္ေအာင္အဲ့ဒီအခ်ိန္က ၾကီးမားလြန္းလွပါတယ္။  ဘာျဖစ္လို႕လဲဆိုေတာ့ အာခိမီးဒိ ရဲ႕ ကုတ္ သေဘာတရားေတြ ကို အသံုးခ်ျပီး တည္ေဆာက္တဲ့အတြက္ သာမန္ လူအင္းအားေတြ မႏုိင္တဲ့ ၀န္ေတြကို ေရႊ႕ေျပာင္းႏုိင္ခဲ့လို႕ျဖစ္ပါတယ္။  ေနာက္ထပ္တည္ထြင္မႈ႕ကေတာ့ “Archimedes Screw” ျဖစ္ပါတယ္။  ဒါဟာ ကြ်န္ေတာ္တို႕ ဒီေန႕ အသံုးျပဳေနတဲ့ ၀က္အူရစ္ ေရစုပ္စက္ေတြရဲ႕ မူလ အေျခခံတစ္ခုလည္း ျဖစ္ပါတယ္။  သေဘၤာေတြ ၾကီးမားစြာတည္ေဆာက္ႏုိင္တဲ့အခါ ထိုေခတ္က သစ္သားေတြကို အသံုးျပဳတဲ့အတြက္ ေရစိမ့္၀င္တာေတြရွိခဲ့ပါတယ္။  ဒီလို ေရစိမ့္၀င္မႈ႕ေတြကို စုပ္ထုတ္ဖို႕အတြက္ အာခိမီးဒိ က ဒီ ေရစုပ္တဲ့ ပစၥည္းကို တည္ထြင္ေပးခဲ့တာပါ။

          ေနာက္ ရန္သူသေဘၤာေတြ ခ်ဥ္းကပ္လာတဲ့အခါမွာ အင္အားၾကီးမာတဲ့ ပိုမို တိက် ေသခ်ာတဲ့ ေလာက္လႊဲၾကီးေတြကို သူ႕ရဲ႕ ေတြ႕ရွိမႈ႕နဲ႕ တည္ေဆာက္ႏုိင္ခဲ့တဲ့အတြက္ ေက်ာက္တံုးၾကီးေတြ၊ မီးအိုးၾကီးေတြ၊ ျမွားတံၾကီးေတြကို တရပ္စပ္ ပစ္လႊတ္ရင္း အင္းအားၾကီးမားလွတဲ့ ေရာမ ရန္သူေတြကို အံတုႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။  ထူးျခားတဲ့ ေနာက္ထပ္ တီထြင္မႈ႕ကေတာ့ “Archimedes’ claw” ျဖစ္ပါတယ္။  ဒီပစၥည္းကေတာ့ ယခုေခတ္ျမင္ေနရတဲ့ ၀န္ခ်ီစက္ေတြနဲ႕ ဆင္တူပါတယ္။  ဒီ ေမာင္တံၾကီးေတြရဲ႕ တစ္ဘက္မွာေတာ့ အေလးခ်ိန္စီးတဲ့ သတၱဳေတြႏွင့္ ထိန္းညွိထားပါသတဲ့။  ဒီေမာင္းတဲ့ၾကီးေတြဟာ ကြ်န္းနားက ခံတပ္ကို ကပ္လာတဲ့ သေဘၤာၾကီးေတြဆီကို သြားခ်ိတ္ျပီး သေဘၤာေတြကို လႈပ္ခါ တိမ္းေမွာက္ ဖ်က္ဆီး ပစ္ေစပါသတဲ့။  ဒါေၾကာင့္ ရန္သူေတြဟာ အထိတ္တလန္႕နဲ႕ ကြ်န္းနားကို ကပ္ကို မကပ္ရဲေအာင္ကို ျဖစ္ၾကရပါတယ္။  ဒါတင္ဘဲလားဆိုေတာ့ မဟုတ္ေသးပါဘူး။  အာခိမီးဒိဟာ “Death Ray” လို႕ေခၚတဲ့ ေသမင္းတမန္ ေရာင္ျခည္တန္းၾကီးကိုလည္း တီထြင္ျပီးေတာ့ ရန္သူ႕ သေဘၤာေတြကို မီးရိႈ႕ဖ်က္စီးခဲ့ပါတယ္။  အမွန္ကေတာ့ ဒါဟာ ေနေရာင္ျခည္ကို အသံုးျပဳကာ ေျမာက္မ်ားလွစြာေတာ့ အလင္းျပန္ႏုိင္တဲ့ ေၾကးမွန္ၾကီးေတြကို ပါရာဘုိလာပံုစံ အ၀ိုင္းပတ္အေနအထား တည္ရွိေစျပီး ဆံုမွတ္တစ္ခုထဲသို႕ အလင္းျပန္ေပးလိုက္တဲ့အခါမွာ အပူခ်ိန္ျမင့္တက္လာျပီး စစ္သေဘၤာေတြကို မီးေလာင္ျပာက်ေစတာျဖစ္ပါတယ္။  ထိုေခတ္အခါကေတာ့ အံၾသဖြယ္ ေကာင္းေလာက္တဲ့ ေသမင္းတမန္ ေရာင္ျခည္တန္းၾကီးျဖစ္ပါတယ္။  ဒီ ေသမင္းတမန္ ေရာင္ျခည္ကို ၂၀၀၅ ခုႏွစ္မွာ MIT တကၠသုိလ္ကလူေတြ လက္ေတြ႕စမ္းသပ္ေတာ့လည္း တကယ္ကို အျပင္မွာ မီးေလာင္ျပာက်ေစတာကို ေတြ႕ရပါတယ္။ 

အာခိမီးဒိဟာ ထူးခြ်န္တဲ့ သခ်ၤာပညာရွင္တစ္ေယာက္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။  သူဟာ ပိုင္ ရဲ႕ တန္ဖိုးျဖစ္တဲ့ 3.1416 ကို အနီးစပ္ဆံုးျဖစ္ေအာင္ တြက္ခ်က္ျပႏုိင္ခဲ့တဲ့ ပညာရွင္တစ္ေယာက္ျဖစ္ပါတယ္။  ေနာက္သူဟာ Quadrature of Parabola စနစ္ကို ေအာင္ျမင္စြာ ေဖာ္ထုတ္ႏုိင္ခဲ့ျပီး ဒါကို ေသမင္းတမန္ ေရာင္ျခည္တန္းၾကီးမွာ အသံုးခ်ခဲ့ပါတယ္။ အာခိမီးဒိဟာ ဘီစီ ၂၁၂ ခုႏွစ္ ဒုတိယအၾကိမ္ ပူးနစ္ စစ္ပြဲမွာ ေရာမစစ္သည္ေတြ သူတို႕ကြ်န္းကေလးကို သိမ္းပိုက္တဲ့ အခ်ိန္မွာ ေသဆံုးသြားခဲ့ပါတယ္။  သူ႕ကို ေရာမစစ္သည္တစ္ေယာက္က သတ္လိုက္တယ္လို႕ဆိုပါတယ္။  ေရာမစစ္သည္ေတြ ျမိဳ႕ထဲကို ၀င္သိမ္းေတာ့ အာခိမီးဒိကို ေရာမဗိုလ္ခ်ဳပ္ၾကီး မားကပ္စ္နဲ႕ေတြ႕ဖို႕ စစ္သားက ေခၚေဆာင္တယ္လို႕ဆိုပါတယ္။  ဒါေပမယ့္ အာခိမီးဒိက သူဆြဲေနတဲ့ ပံုမျပီးေသးလို႕ ခဏေစာင့္ပါဦးလို႕ ေျပာလိုက္ေတာ့ အဆိုပါစစ္သားက အာခိမီးဒိကို သတ္လိုက္တယ္လို႕ဆိုပါတယ္။  ဗုိလ္ခ်ဳပ္ၾကီး မားကပ္စ္ကေတာ့ အာခိမီးဒိကို သတ္လိုက္တဲ့ အဲ့ဒီစစ္သည္ကို အလြန္ကို စိတ္ဆိုးတယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။  ဘာျဖစ္လို႕လဲဆိုေတာ့ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ မားကပ္စ္ဟာ အာခိမီးဒိကို ထိခုိက္ဒဏ္ရာ မရေစလိုပဲ ျမင္ခ်င္လို႕ျဖစ္ပါသတဲ့။  ဂရိသမုိင္းပညာရွင္ ဂြ်န္ တက္ဇီးရဲ႕ အဆိုအရေတာ့ အာခိမီးဒိဟာ အသက္ ၇၅ႏွစ္အရြယ္မွာ ကြယ္လြန္ခဲ့တယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။  သူေသဆံုးတဲ့အခ်ိန္မွာ သူ႕ရဲ႕ ေတာင္းဆိုမႈ႕အရ သူ႕ရဲ႕ အုတ္ဂူေပၚမွာ သူေတြ႕ရွိခဲ့တဲ့ သက္ေသျပခ်က္တစ္ခုျဖစ္တဲ့ စက္လံုးတစ္ခုရဲ႕ ထုထည္ဟာ အဆိုပါစက္လံုးႏွင့္ အျမင့္ ေရာ အ၀န္းေရာတူတဲ့ စလင္ဒါတစ္ခုရဲ႕ ထုထည္ရဲ႕ ၃ပံု ၂ပံု ရွိေၾကာင္း အထိမ္းအမွတ္အေနနဲ႕ စက္လံုးကို စလင္ဒါ ငံုထားတဲ့ အထိမ္းအမွတ္ရုပ္ထုကို ေဆာက္လုပ္ေပးခဲ့တယ္လို႕ ဆိုပါတယ္။  ကြ်န္ေတာ္ ႏွစ္သက္ သေဘာက်တဲ့ ပညာရွင္ၾကီးကို ဒါေလးနဲ႕ ဂုဏ္ျပဳေပးလိုက္ပါရေစခင္ဗ်ာ။

 

             သေဘၤာတစ္စီးဟာ ေလးလံေသာ သံကဲ့သို႕ သတၱဳႏွင့္ တည္ေဆာက္ထားေသာ္လည္း ဘာျဖစ္လို႕ ေရေပၚမွာ ေပၚႏုိင္ပါသလဲ?  အေၾကာင္းအရင္းမွာ သေဘၤာကို ေအာက္ဘက္သို႕ ဆြဲငင္ေသာ ေျမထုဆြဲငင္အား (Gravitational force) ႏွင့္ ေရမွ သေဘၤာကို အေပၚသို႕ ျပန္လည္ပင့္တင္ေပးေသာ ဖိအား(upward water pressure) ညီညႊတ္မွ်တေနမႈ႕ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။  သို႕ေသာ္ ထုိအေျခအေနတြင္ သေဘၤာ၏၀မ္းသည္ ေရလံုေနရန္လိုအပ္သည္။  အကယ္ ၍ သေဘၤာ၏ အေလးခ်ိန္သည္ ပိုမိုမ်ားျပားလာျပီး ေရထုမွ သေဘၤာကို ျပန္လည္ ပင္တင္ေပးႏုိင္ေသာ ဖိအားထက္ ပိုမိုလာပါက အဆိုပါသေဘၤာသည္ နစ္ျမဳပ္သြားမည္ ျဖစ္သည္။ 

         အဆိုပါ ၀ိေသသမွာ Archimedes’ Law or Archimedes’ Principle ျဖစ္သည္။  အာခိမိဒီ၏ စည္းမ်ဥ္းဆိုသည္မွာ အရည္တစ္ခု၏ ဖယ္ရွားျခင္းခံရေသာ(displaced) အေလးခ်ိန္သည္ အဆိုပါ ဖယ္ရွားျခင္းခံရသည့္ အရည္၏ ထုထည္ႏွင့္ တိုက္ရိုက္အခ်ိဳးက်သည္။(အကယ္၍သာ ပတ္၀န္းက်င္ရွိ အရည္မ်ား၏ သိပ္သည္းဆ တူညီပါက)။ 

          ဆိုလိုသည္မွာ သင္သည္ ေရစိမ့္မ၀င္ႏုိင္ေသာ အလွ်ား၊ အနံ၊ အျမင့္ ၁မီတာစီ ရွိေသာ ၂တန္ ေလးသည့္ သစ္သားတံုးကို ေရထဲခ်ၾကည့္သည္ဆုိပါဆို႕။  အဆိုပါသစ္သားတံုးသည္ ေရထဲသို႕ လံုး၀နစ္ျမဳတ္ေနသည္ အေျခအေနကို စဥ္းစားၾကည့္ၾကပါစို႕။  အဆုိပါသစ္သားတံုးကို ၾကိဳးတစ္ေခ်ာင္းႏွင့္ အေပၚမွ သင္သည္ ထိန္းထားသည္ဆိုပါစုိ႕။  အဆိုပါသစ္သားတံုး၏ ထုထည္သည္ ၁ ကုဗ မီတာရွိမည္ျဖစ္သည္။  အဆိုပါထုထည္ကို ေရခ်ိဳ၏ သိပ္သည္းဆ (1 Ton/m3) ႏွင့္ ေျမွာက္လုိက္ပါက ထိုသစ္သားတံုး၏ Displacement =   L x B x D x ρ = 1 Ton ကိုရရွိမည္ျဖစ္သည္။ 

            အဆိုပါ ၁ တန္ သည္ ေရမွ သစ္သားကို ျပန္လည္ ပင့္တင္ေပးထားေသာအားျဖစ္ျပီး သင္ဆြဲကိုင္ထားေသာ ၾကိဳးမွ တင္းအားသည္ ၁ တန္သာ ရွိေတာ့မည္ျဖစ္သည္။  ၄င္းသည္ ေရ၏ ပင့္တင္အား Buoyant force ျဖစ္သည္။

 ထိုနည္းတူစြာ ေရမွ သေဘၤာကို ျပန္လည္ပင့္တင္ေပးေသာ တြန္းအား (Upward force)၏ ပမာဏသည္ သေဘၤာ၏ ေရတြင္နစ္ျမဳပ္ေနေသာ ထုထည္ (Volume) အေပၚမူတည္သည္။  ထိုပင့္တင္အားကို ျဖစ္ေပၚေစေသာ Displacement သည္ buoyancy ျဖစ္သည္။  သေဘၤာတစ္စီး၏ Displacement ကိုမ်ားေသာအားျဖင့္ Metric Tonnes (တစ္ခါတစ္ရံ Long Tonnes) ျဖင့္ ေဖာ္ျပသည္။  အကယ္၍ သေဘၤာတစ္စီးသည္ ၄င္း၏ ေရစူးအထက္တြင္ အပို buoyancy မရွိပါက ၄င္းေရစူးထက္ အနည္းငယ္ပို ၍ ကုန္တင္လုိက္ပါက ထုိသေဘၤာနစ္ျမဳတ္သြားမည္ျဖစ္သည္။ ထုိ႕ေၾကာင့္ သေဘၤာမ်ားတြင္ လံုေလာက္ေသာ Buoyance ရွိရန္ အလြန္အေရးၾကီးသည္။  အဆိုပါ အပိုပါ buoyance ကို ေရစူးအထက္ရွိ သေဘၤာ၏ အင္ဂ်င္ခန္း၊ လူေနခန္းမ်ား၊ အျခားေသာ အခန္းမ်ားဖြဲ႕စည္းျခင္းျဖင့္ရရွိႏုိင္သည္။  သို႕ေသာ္ အဆုိပါအခန္းမ်ားအားလံုးသည္ ေရလံုခန္းမ်ားျဖစ္ရန္လိုအပ္သကဲ့သုိ႕ ေရလံုတံခါးမ်ား တပ္ဆင္ထားပါကလည္း အဆုိပါ ေရလံုတံခါးမ်ား(Water tight doors)မ်ားသည္ ေကာင္းစြာ အဖြင့္အပိတ္လုပ္ႏုိင္ရန္၊ ေရလံုရန္ အထူးလိုအပ္သည္။